September markeert de overgang van de uitbundige en warme hoogzomer naar de rustigere nazomer. Waar we in deze periode normaal gesproken al een beetje afscheid nemen van de warme dagen, kan het weer soms verrassen en groeien het gras en de planten nog volop door. De tuin staat er op veel plekken prachtig bij, met rijke kleuren van karakteristieke nazomerbloeiers zoals herfstasters, Sedum en herfstanemonen. Toch vraagt september om wat tuinonderhoud. Het is namelijk de maand waarin je ook de belangrijke voorbereidingen treft voor het najaar en de komende winter.
Voorbereiden op vorst en kuipplanten overhouden
Het voelt in september misschien vroeg om al met vorst bezig te zijn, maar planten hebben tijd nodig om af te harden. Stop deze maand volledig met het geven van standaard plantenvoeding. Zonder extra meststoffen stopt de aanmaak van gevoelig, jong schot en kunnen bestaande takken stevig verhouten. Zo gaan de planten sterk de winter in.
Een uitzondering op deze regel geldt voor Fuchsia’s die je wilt laten overwinteren. Geef deze in september nog één keer een kalirijke en stikstofarme meststof. Twee weken voordat de Fuchsia’s naar hun winterplek verhuizen, geef je ze flink minder water. Snoei ze vervolgens stevig terug tot ongeveer twintig centimeter en verwijder al het blad. Breng ze daarna naar een koele, vorstvrije ruimte van rond de 5 °C waar voldoende licht is. Ook heesters zoals de Oleander snoei je het beste krachtig terug voordat ze de berging in gaan. Een groot voordeel hiervan is dat je eventuele ziekteverwekkers direct afvoert.
Checklist
- Stop met reguliere plantenvoeding zodat scheuten tijdig verhouten voor de winter.
- Geef Fuchsia’s een eenmalige kalirijke voeding en snoei ze voor de verhuizing terug tot circa 20 centimeter.
- Snoei Oleanders flink terug voor ze naar de vorstvrije winterberging gaan.
Vaste planten planten en delen
September is een van de beste maanden in het jaar om nieuwe vaste planten in de grond te zetten. De bodem is na de zomer nog heerlijk opgewarmd en de neerslag neemt (hopelijk) toe, waardoor jonge planten snel en zonder droogtestress wortelen. Houd bij het aanplanten wel rekening met de volwassen groeivorm. Een handige vuistregel voor lage vaste planten is een plantafstand van 20 tot 25 centimeter (circa 11 planten per vierkante meter). Middelhoge soorten vragen 35 tot 40 centimeter, terwijl hoge of breed uitwaaierende soorten soms wel een volle vierkante meter ruimte per plant nodig hebben.
Daarnaast is dit het moment om vaste planten te delen of te ‘scheuren’. Veel soorten die vroeg in het voorjaar bloeien, raken na drie tot vier jaar verouderd in het hart. Door ze in september op te rooien en te delen, hebben ze alle tijd om voor de winter te herstellen. Ook pioenrozen (pioenen) knappen op van zo’n verjongingskuur als de bloei na een paar jaar terugloopt. Rooi de plant, verdeel de vlezige wortels en herplant alleen de krachtige buitenste delen met meerdere ogen. Plant ze in voedzame, licht vochtige grond op een zonnige plek en zorg dat de ogen slechts een paar centimeter onder het grondoppervlak komen te liggen, te diep planten zorgt namelijk voor minder bloei.
Checklist
- Plant nieuwe vaste planten aan op de juiste onderlinge afstand in de opgewarmde bodem.
- Rooi en deel vroegbloeiende vaste planten die na drie tot vier jaar minder rijk bloeien.
- Verplant pioenrozen en plaats de wortelogen maximaal enkele centimeters onder de grond.
Coniferen en groenblijvers (ver)planten
Wil je coniferen of andere groenblijvende heesters planten of verplaatsen? September is hiervoor de ideale periode. Omdat de verdamping via het blad of de naald afneemt maar de grond nog warm is, maken de wortels voor de winter nog voldoende nieuwe haarwortels aan. Hierdoor gaan ze zonder vochtproblemen het voorjaar in. Schubconiferen (zoals Thuja, Chamaecyparis en Leylandii) laten zich over het algemeen eenvoudiger verplanten dan naaldconiferen (zoals Picea en Pinus), die vaak een diepe penwortel vormen.
Wanneer je zelf een bestaande boom of heester wilt verplanten, kun je als vuistregel aanhouden dat de uitgestoken kluit minimaal tienmaal de doorsnee van de stam moet hebben. Zo behoud je voldoende wortelmassa voor een goede herstart.
Checklist
- Plant of verplant groenblijvende heesters en coniferen in de vroege herfst.
- Hanteer bij het verplanten van bestaande bomen een kluitgrootte van tien keer de stamdiameter.
- Geef nieuw geplante coniferen ruim water direct na het aanplanten.
Extra sierwaarde van je planten in de winter
Waar je in het voorjaar en de zomer snel de snoeischaar pakt bij uitgebloeide bloemen, mag je in september juist wat terughoudender zijn. Veel vaste planten vormen namelijk prachtige zaaddozen die het silhouet van de wintertuin bepalen. Laat stengels van soorten zoals Iris sibirica, Iris foetidissima en Papaver orientale (oosterse papaver) gerust staan om ’s winters te genieten van hun decoratieve vorm.
Naast sierwaarde vervullen deze zaaddozen een belangrijke ecologische rol. De rijpe zaden zijn een welkome traktatie voor tuinvogels die zich voorbereiden op de koudere maanden. Laat gezonde stengels dus staan en ruim ze pas in het vroege voorjaar op.
Checklist
- Laat aantrekkelijke zaaddozen van planten zoals Iris en Papaver staan voor winterstructuur.
- Bied vogels natuurlijke voeding door bloemhoofden met zaad niet af te knippen.
- Knip alleen afgestorven plantendelen weg die erg slap zijn of tekenen van ziekte vertonen.
Gazonherstel na de zomer
Het gazon heeft het na een warme zomer vaak zwaar te verduren gehad. September is, dankzij de combinatie van een opgewarmde bodem en een hogere luchtvochtigheid, de absolute piekmaand voor gazononderhoud en -herstel. Dit is het ideale moment om de grasmat te verticuteren, vilt- en moslagen te verwijderen en kale plekken bij te zaaien.
Ook de aanleg van een nieuw gazon met graszaad of graszoden kan nu goed uitgevoerd worden. Graszaad kiemt in deze periode snel. Zo ga je met een dichte grasmat de winter in.
Meer weten over gazononderhoud? Lees dan ook “Gazononderhoud het hele jaar door“
Checklist
- Verticuleer het gazon en zaai kale plekken bij voor een snelle herstelperiode.
- Start met de aanleg van een nieuw gazon voor een snelle kieming.
- Houd nieuw ingezaaid gras gelijkmatig vochtig tot het zaad volledig is opgekomen.
Oogsten en rijping bevorderen
In september pluk je letterlijk de vruchten van de zorg die je het hele jaar aan de tuin hebt besteed. Fruitbomen hangen vol en ook de druiven zijn deze maand rijp voor de pluk. Oogst druiventrossen bij voorkeur met een klein stukje hout aan de trossteel. Dit helpt om de smaak en de kwaliteit beter te behouden wanneer je de trossen nog even wilt bewaren.
Zijn de druiventrossen nog niet helemaal rijp? Help de natuur dan een handje door het blad direct boven de trossen voorzichtig weg te halen. Zo vangen de druiven maximaal zonlicht om lekker zoet te worden. Snoei lange uitlopers gerust terug, maar houd altijd minstens tien centimeter afstand van de trossen. Te dicht op de tros snoeien kan namelijk leiden tot het indrogen van de ranken.
Checklist
- Oogst rijp fruit en knip druiventrossen af met een stukje hout aan de steel.
- Haal overtollig blad boven onrijpe druiven weg voor maximale lichtinval.
- Snoei lange ranken terug, maar blijf minimaal tien centimeter uit de buurt van de trossen.
Vijveronderhoud in september
Met het aanbreken van het najaar verandert er ook veel in en rond de vijver. De watertemperatuur daalt geleidelijk en de eerste bomen beginnen hun blad te verliezen. Invallend blad dat naar de bodem zinkt, vormt een dikke sliblaag die de waterkwaliteit verstoort en in de winter voor zuurstofgebrek kan zorgen. Het is daarom verstandig om waaiend blad regelmatig af te vangen met een fijnmazig schepnet of tijdelijk een afdeknet over de vijver te spannen.
Daarnaast stagneert de groei van water- en moerasplanten. Knip afgestorven plantendelen en geel blad zorgvuldig weg voordat ze op de bodem beginnen te rotten.
Checklist
- Span een afdeknet over de vijver of verwijder ingewaaid blad regelmatig met een schepnet.
- Knip afgestorven delen van water- en oeverplanten weg om slibvorming te voorkomen.
- Controleer en reinig de vijverpomp en het filter voor een goede doorstroming in het najaar.
Maandchecklist tuin september
- Verticuleer, herstel of zaai het gazon in voor een sterke grasmat in het voorjaar.
- Oogst rijp fruit en dun het blad boven onrijpe druiventrossen uit.
- Stop met het geven van reguliere plantenvoeding om scheuten te laten verhouten.
- Geef Fuchsia’s een laatste kalirijke gift en snoei ze terug tot 20 centimeter voor de winterberging.
- Snoei Oleanders stevig terug voordat ze naar hun vorstvrije opslag gaan.
- Plant nieuwe vaste planten aan op de juiste afstand in de warme najaarsgrond.
- Rooi en deel verouderde vroegbloeiers en pioenrozen om ze te verjongen.
- Plant of verplant coniferen en groenblijvende heesters met een ruime kluit.
- Laat decoratieve zaaddozen van vaste planten staan voor winterstructuur en tuinvogels.
Tuintips voor de overige maanden
Januari | Februari | Maart | April | Mei | Juni | Juli | Augustus | Oktober | November | December
