Een bijenhotel is zo’n tuinproject dat meteen een bijdrage gaat leveren aan je tuin. Misschien koop je wel een leuk insectenhotel om je tuin duurzaam en ecologisch vooruit te helpen, maar een bijenhotel dat er leuk uitziet, is niet automatisch een bijenhotel waar solitaire bijen ook echt iets aan hebben.
In deze blog leggen we je uit hoe een bijenhotel werkt, wat bijen in een bijenhotel doen, waarom juist solitaire bijen zo belangrijk zijn voor ecologisch tuinieren, en natuurlijk hoe maak je een bijenhotel, welk materiaal je wel (en niet) wil gebruiken, welke windrichting het beste is en waar een bijenhotel plaatsen het meeste succes geeft.
Voor we van start gaan
Als we bijen zeggen, denken we vaak aan de honingbij. Gezellig, bekend, en vaak te zien op bloeiende planten.
Maar de bijen die je met een bijenhotel helpt, zijn meestal solitaire bijen. Dat zijn bijen die geen volk hebben, geen koningin, en geen honing maken. Ze wonen niet met duizenden tegelijk. Ze leven alleen, en het vrouwtje regelt alles zelf, van het nest bouwen, eitjes leggen tot voedsel verzamelen.
En dat klinkt misschien gek maar het blijkt dat juist deze bijen ook een ontzettend grote bijdrage leveren aan de biodiversiteit maar dat het steeds slechter met ze gaat in Nederland
(bron: Natuurmonumenten)
Waarom solitaire bijen belangrijk zijn voor je tuin en voor de biodiversiteit
Als je ecologisch tuinieren een beetje vergelijkt met de natuur een handje helpen zonder overal bovenop te zitten, dan zijn solitaire bijen je beste collega’s.
Ze zorgen voor bestuiving. En bestuiving is de basis voor heel veel tuinplezier.
Meer bestuiving betekent vaak:
- Meer bloemen die zich blijven uitzaaien
- Meer vruchten (denk aan bessen, fruit, groente)
- Meer variatie in planten
- Door deze combinatie ontstaat meer leven: vogels, nuttige insecten, een tuin die in balans blijft
Een ecologische tuin is niet per se een rommelige tuin. Het is een tuin waarin het systeem klopt. Solitaire bijen helpen dat systeem op gang en houden het draaiende.
En dan is het bijenhotel eigenlijk heel simpel gezegd dat jij ze een nestplek biedt en zij doen de rest.
Hoe werkt een bijenhotel?
Een bijenhotel is geen plek waar bijen even beschutting zoeken. Het is vooral een kraamkamer.
Als je je afvraagt: hoe werkt een bijenhotel? Denk dan aan een rij kleine gangetjes. Voor ons zijn het gaatjes. Voor een solitaire bij is het een veilige woning.
Wat doen bijen in een bijenhotel?
Je ziet vaak een vrouwtje rondkruipen, even kijken en soms weer wegvliegen tot ze haar plek gevonden heeft. Dan begint het echte werk:
- Ze kiest een gangetje dat precies past.
- Ze maakt achterin een kamertje.
- Ze legt een eitje.
- Ze brengt nectar en stuifmeel als voorraad.
- Ze metselt het kamertje dicht.
- En dan bouwt ze daar weer een nieuw kamertje voor.
En op een gegeven moment zie je netjes afgesloten gaatjes. Soms met modder, soms met hars, soms met een soort bladachtige structuur. Als je dit ziet kun je ervan uitgaan dat het bijenhotel in gebruik is genomen, en dat is precies wat je wilt.
Waar moet je een bijenhotel ophangen of plaatsen?
Je kunt het beste bijenhotel maken met het mooiste hout, perfecte gaatjes en een strak dakje maar als de plek niet klopt, dan zal geen bij zich er gaan nestelen.
waar moet je een bijenhotel plaatsen?
Zon, zon, zon
Solitaire bijen houden van warmte. Hang je bijenhotel op een plek waar het veel zon krijgt, het liefst al in de ochtend.
Kies voor de juiste windrichting
Als we het hebben over de beste windrichting voor een bijenhotel dan werkt een opening richting zuid of zuidoost vaak het beste.
Zuid = warm.
Zuidoost = warme ochtendzon en meestal wat beschutter.
Beschut tegen regen (en vooral regeninslag)
Een paar druppels is vaak niet het probleem. Het probleem is vocht dat naar binnen slaat en blijft hangen. Dat geeft schimmel. En schimmel is funest voor de larven.
Een klein dakje met overstek is dus geen luxe, maar bijna een vereiste voor een goed bijenhotel.
Hang het stevig op
Een wiebelend bijenhotel wordt minder gebruikt. Zet het vast aan een schutting, muur of stevige paal.
Kies de juiste hoogte
Niet te laag (dan is het sneller vochtig), niet te hoog (dan is het onhandig). Rond de 1 à 2 meter is ideaal voor de meeste solitaire bijen.
Zorg dat er eten in de buurt is
Een bijenhotel zonder bloemen is als een keuken zonder eten. Plant dus in de buurt vooral ook nectar- en stuifmeelrijke planten, het liefst met bloei verspreid over het seizoen.
Welk hout voor bijenhotel?
Dan komen we bij de bouw. Want een bijenhotel kun je op veel plaatsen kopen zoals de Welkoop, Intratuin, Stox, Gamma en zo kunnen we nog even doorgaan. Maar veel van die leuke hotels zijn vooral decoratie.
Wil je dat bijenhotels maken ook echt resultaat oplevert, dan is materiaal belangrijk.
Welk hout voor bijenhotel?
- Gebruik bij voorkeur droog, onbehandeld loofhout
- Kies liever een wat hardere houtsoort (gaat langer mee, minder scheuren)
- Vermijd geïmpregneerd of behandeld hout (zeker bij de nestgangen)
Bijenhotel zelf maken: zo doe je het
Als je een bijenhotel zelf wilt maken, dan denken ze soms dat het een groot project is. Maar de simpelste en meest effectieve variant is een boorblok.
Hoe maak je een bijenhotel (boorblok) – stap voor stap
Je hebt nodig:
- Een blok droog loofhout (minimaal 10–15 cm dik)
- Houtboortjes in verschillende diameters
- Schuurpapier
- Optioneel: een dakje of kastje eromheen
Stap 1: Boor verschillende diameters
Solitaire bijen verschillen in grootte. Daarom werkt variatie goed.
Denk aan gaten van ongeveer 2 tot 9 mm, met focus op de middenmaten (3–7 mm).
Stap 2: Boor diep genoeg, maar niet door en door
De gang moet aan één kant dicht zijn. Dat voelt veilig voor de bij.
Stap 3: Maak de randen glad
Dit is belangrijker dan je denkt. Splinters kunnen bijen beschadigen. Even netjes schuren maakt het verschil.
Stap 4: Dakje erop
Het hoeft niet moeilijk, maar het moet wel de regen grotendeels buiten houden om vocht en schimmel te voorkomen.
Stap 5: Ophangen op de juiste plek
Zorg voor een zonnige, beschutte, stevige plek in de buurt van verschillende bloemen zodat de bijen eten kunnen vinden.
En dan heb je een bijenhotel dat werkt.
Bijenhotel schoonmaken: wel of niet?
Dit is zo’n onderwerp waar mensen goede bedoelingen hebben, maar soms per ongeluk schade doen.
Een bijenhotel schoonmaken betekent voor veel mensen, even met een borsteltje door de gaten. Of oude “propjes” eruit halen.
Alleen dat zijn vaak precies de nestkamers waar larven in zitten of overwinteren. Dus, niet doen!
Wat wel verstandig is:
- In het vroege voorjaar even checken of er schimmel/rot zit
- Losse, vochtige of kapotte onderdelen vervangen
- Zorgen dat het bijenhotel droog hangt (dat voorkomt het meeste gedoe)
een bijenhotel is klein, maar de impact is groot
Een bijenhotel ophangen is zo’n actie die we zeker aanraden. Niet omdat het meteen de wilde bijen gaat redden, maar omdat elk stukje biodiversiteit er wel aan bijdraagt. Als bonus gaat je tuin er echt van gaat leven als je het goed aanpakt.
En dat is precies wat we in een tuin willen. Een plek waar je kunt genieten, maar waar de natuur ook haar werk kan doen.
